Is beuken hardhout? Dit kun je ervan verwachten

Waarom is beuken hardhout?

Beukenhout komt van de beuk, een loofboom. Hout van loofbomen wordt hardhout genoemd. Die naam zegt iets over de herkomst van het hout, maar niet alles over hoe hard het oppervlak precies is of hoe lang het buiten meegaat.

Bij beuken klopt de naam ook met wat je voelt: het hout is stevig en vrij hard. Het wordt onder meer gebruikt voor meubels, vloeren en gereedschapshandvatten.¹ Toch kun je er met een hard voorwerp een kras of deuk in maken. De afwerking en de manier waarop je het meubel of de vloer gebruikt, maken daarbij verschil.

Hardheid is iets anders dan natuurlijke duurzaamheid. Dat laatste gaat over de weerstand van onbehandeld hout tegen onder meer schimmels en houtrot. Beuken is hard, maar heeft buiten weinig natuurlijke weerstand tegen vocht en aantasting. Een sterke beuken stoel kan binnen lang meegaan en buiten toch snel problemen krijgen.

Zo herken je beukenhout

Onbehandeld beukenhout is meestal licht van kleur, van roomwit tot lichtbruin. Het kan een roze of roodachtige tint hebben. De nerf is fijn en vaak vrij gelijkmatig, waardoor een beuken oppervlak rustiger oogt dan een houtsoort met een sterk getekende nerf.²

Een plank kan ook kleurverschillen hebben. Soms zit er donkerder hout in het midden van de stam. Dat geeft een tekening, maar betekent niet automatisch dat het hout onbruikbaar is. Kijk bij de keuze vooral of de plank droog, voldoende recht en vrij van zachte of aangetaste plekken is.

Alleen aan de kleur kun je beuken niet met zekerheid herkennen. Lak, beits, licht en veroudering veranderen de uitstraling. Ook andere lichte houtsoorten kunnen een fijne nerf hebben. Wil je zeker weten welke houtsoort je voor je hebt, gebruik dan de materiaalomschrijving en bekijk waar mogelijk een onbehandeld deel.

Let ook op het verschil tussen massief beuken en beukenfineer. Fineer is een dun laagje echt hout op een andere plaat, zoals MDF.² Het oppervlak kan er hetzelfde uitzien, maar bij een diepe beschadiging komt de onderliggende plaat tevoorschijn. Massief hout kun je bij slijtage meestal vaker opschuren dan fineer.

Beukenhout voor meubels, vloeren en trappen

In een droge woonkamer of slaapkamer is beuken een bruikbare keuze voor een tafel, stoel of kast. Het hout kan tegen dagelijks gebruik en laat zich zagen, schuren en afwerken. De lichte kleur past goed bij een rustige uitstraling, al worden vlekken en kleurverschillen op een licht oppervlak vaak wel zichtbaar.

Voor een tafelblad is niet alleen de houtsoort van belang. Ook de dikte, de verbindingen en de ondersteuning bepalen of het blad stevig blijft. Een hard oppervlak voorkomt bijvoorbeeld niet dat een te groot blad zonder voldoende steun doorbuigt.

Beuken wordt ook gebruikt voor vloeren en trappen. Daar is de hardheid prettig, maar zand onder schoenen kan de afwerking en het hout alsnog bekrassen. Bij een vloer of trap van massief beuken is een stabiel binnenklimaat van belang: hout neemt vocht uit de lucht op en staat dat ook weer af.

Daardoor kan beuken krimpen of uitzetten. Dat heet werken. Laat bij de aanleg van een houten vloer ruimte voor die beweging en zorg dat de ondergrond droog is. Een vloer die strak tussen vaste muren wordt opgesloten, kan bij uitzetten bol gaan staan. Bij een gelijmd blad kunnen starre bevestigingen op dezelfde manier spanning en scheuren veroorzaken.

Voor vloerverwarming is niet iedere beuken vloer geschikt. Vooral massief beuken kan door wisselingen in temperatuur en luchtvochtigheid zichtbaar werken. De opbouw van de vloer en de toegestane temperatuur bepalen of toepassing mogelijk is.

Kan beukenhout in een vochtige ruimte of buiten?

In een badkamer kan een beuken kast op een plek buiten het directe spatwater bruikbaar zijn. Zorg dan voor een goede afwerking, ventilatie en voldoende afstand tot natte vloeren. Laat water niet op het hout staan en besteed extra aandacht aan randen en verbindingen, waar vocht gemakkelijk kan binnendringen.

Voor een werkblad naast een spoelbak geldt hetzelfde. Beuken kan daar worden gebruikt, maar een beschadigde afwerking of een open naad vraagt aandacht. Als water steeds in dezelfde plek trekt, kan het hout verkleuren, opzwellen of uiteindelijk worden aangetast.

Buiten is onbehandeld beuken meestal geen verstandige keuze. Het neemt vocht op en is gevoelig voor rot. Een verf- of laklaag kan de blootstelling beperken, maar maakt het hout niet blijvend ongevoelig voor vocht. Via beschadigingen, naden en kopse kanten kan alsnog water binnendringen.¹

Een afdak helpt tegen directe regen, maar onder een afdak kan hout nog steeds vochtig worden door opspattend water of vochtige lucht. Staat een beuken meubel daar tijdelijk, zorg dan dat het droog blijft en niet met zijn poten in een natte ondergrond staat. Voor een constructie die langdurig buiten blijft, is een houtsoort met meer natuurlijke weerstand doorgaans geschikter.

Afwerken en onderhouden van beuken

Met lak, olie of een andere geschikte afwerking kun je beuken tegen dagelijks vuil beschermen. Een laklaag vormt een laag op het oppervlak. Olie trekt deels in het hout en laat de houtstructuur voelbaar, maar een geolied oppervlak blijft gevoelig voor vlekken.²

Welke afwerking prettig is, hangt af van het gebruik. Een tafel waarop vaak wordt gegeten heeft meer bescherming tegen gemorste dranken nodig dan een kast die weinig wordt aangeraakt. Geen enkele afwerking maakt een beuken blad ongevoelig voor hete pannen, scherpe voorwerpen of langdurig stilstaand water.

Maak het hout schoon met een licht vochtige doek en droog het na. Gebruik niet meer water dan nodig is, zeker niet bij naden of beschadigde plekken. Vilt onder stoelpoten en het verwijderen van zand helpen om krassen op een beuken vloer te beperken.

Zie je een kale of beschadigde plek in de afwerking, werk die dan bij voordat vocht in het hout trekt. Bij massief hout kun je een beschadiging soms plaatselijk schuren. Bij fineer moet je daarmee voorzichtig zijn: door het dunne laagje heen schuren is niet eenvoudig te herstellen.

Er is geen vaste levensduur voor beukenhout. Een stoel in een droge kamer kan lang meegaan, terwijl hetzelfde hout op een natte buitenplek veel eerder aangetast raakt. De verbindingen en het onderhoud tellen daarbij net zo goed mee als de hardheid van het hout.

Beuken als haardhout

Beuken is ook geschikt als haardhout. Het is vrij zwaar hout en geeft bij verbranding veel warmte af. De grootte van de blokken, de luchttoevoer en vooral de droogte bepalen hoe goed het brandt.

Stook alleen schoon, onbehandeld en droog hout. Als richtlijn geldt een vochtgehalte onder de 20%.³ Meet dat met een houtvochtmeter op het verse binnenvlak van een pas gekloofd blok. De buitenkant kan droog aanvoelen terwijl de kern nog te vochtig is.

Bewaar gekloofd beukenhout beschut tegen regen, met ruimte voor lucht tussen de blokken en onder de stapel. Nat hout brandt minder goed en geeft meer rook en aanslag in het rookkanaal.³ Ook droog hout stoken geeft uitstoot, dus houd rekening met omwonenden en de omstandigheden.

Veelgestelde vragen

Is berkenhout goed brandhout?

Ja, droog en onbehandeld berkenhout is geschikt als brandhout. Het ontbrandt doorgaans gemakkelijk. Beuken is vaak zwaarder en blijft bij vergelijkbare blokken doorgaans langer branden.

Welk hout mag niet in de houtkachel?

Verbrand geen geverfd, gelakt, geïmpregneerd of gelijmd hout. Ook plaatmateriaal en hout met onbekende behandeling horen niet in de kachel, omdat bij verbranding schadelijke stoffen kunnen vrijkomen. Gebruik schoon, onbehandeld haardhout.

Wat brandt beter, beuk of berk?

Dat hangt af van wat je zoekt. Berk is handig als je hout wilt dat gemakkelijk vlam vat, terwijl beuk geschikt is als je een langer brandend blok wilt. Voor beide soorten is droogte belangrijker dan de houtsoort alleen.

Gebruik beuken vooral waar het sterk en droog kan blijven: als meubel, vloer of trap binnenshuis komt dit hardhout het best tot zijn recht.

De afbeeldingen bij dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.