Hardhout is hout afkomstig van loofbomen, zoals eiken en bangkirai.1 De naam zegt niet dat het hout altijd hard is: de sterkte, levensduur en geschiktheid voor buiten verschillen per houtsoort.
| Situatie | Waar let je bij hardhout op? |
|---|---|
| Binnen, meubels en vloeren | Kies op uiterlijk, slijtvastheid en de belasting van het hout. |
| Buiten, schutting boven de grond | Kies een soort die geschikt is voor regen en snel kan drogen. |
| Buiten, vlonder | Let op slijtvastheid, vochtbestendigheid en voldoende ventilatie. |
| Paal in de grond | Kies hout dat geschikt is voor grondcontact, bij voorkeur zonder kwetsbaar spinthout. |
| Kozijn of deur | Let op vormvastheid en geschiktheid voor afwerking en buitentoepassing. |
Wat is hardhout precies?
Hardhout is de verzamelnaam voor hout van loofbomen. Die bomen hebben meestal brede bladeren, al zijn sommige soorten groenblijvend. Eiken, beuken en veel tropische bomen leveren hardhout. Hout van naaldbomen heet naaldhout of zachthout.
De naam kan verwarrend zijn. Hardhout is een indeling naar het soort boom, niet naar hoe hard je met je nagel in het hout kunt drukken. Balsahout komt bijvoorbeeld van een loofboom en is dus hardhout, terwijl het erg licht en zacht is. Andersom kunnen sommige naaldhoutsoorten harder zijn dan zachte loofhoutsoorten.
Ook tropisch hout en hardhout zijn geen woorden met dezelfde betekenis. Veel bekende tropische houtsoorten zijn hardhout, maar hardhout groeit ook in Europa. Een eiken plank en een plank bangkirai vallen allebei onder hardhout, hoewel ze er anders uitzien en andere eigenschappen hebben.
Hardheid, sterkte en duurzaamheid zijn niet hetzelfde
Bij de keuze van hout worden deze eigenschappen makkelijk door elkaar gehaald. Ze vertellen elk iets anders over het gebruik:
- Hardheid gaat over de weerstand tegen indrukken en krassen. Dat speelt bijvoorbeeld bij een vloer of tafelblad.
- Sterkte zegt iets over de belasting die hout kan dragen. Voor een balk telt naast de houtsoort ook de afmeting, kwaliteit en afstand tussen de steunpunten.
- Natuurlijke duurzaamheid beschrijft hoe goed onbehandeld hout van nature bestand is tegen aantasting, vooral door houtaantastende schimmels.
- Vormvastheid geeft aan hoeveel hout van maat en vorm verandert als het vochtgehalte wisselt.
Een zware, harde plank is dus niet automatisch de beste plank voor een kozijn of tuinpaal. Bij een kozijn is het bijvoorbeeld van belang dat het hout niet te veel kromtrekt. Bij een tuinpaal telt vooral de weerstand tegen aantasting in vochtige grond.
Alle houtsoorten werken: ze nemen vocht op en staan het weer af. Daardoor kunnen planken krimpen, uitzetten, kromtrekken of kleine scheuren krijgen. Hoe sterk dat gebeurt, verschilt per soort en hangt ook af van het houtvochtgehalte en de manier van zagen en bevestigen.
Waar gebruik je hardhout?
Binnen, voor meubels en vloeren: hier staat het hout meestal droog. Weerstand tegen houtrot is dan minder belangrijk dan slijtvastheid, uiterlijk en vormvastheid. Voor een tafelblad dat dagelijks wordt gebruikt, is een harde soort praktisch. Voor een wandpaneel dat weinig wordt aangeraakt, kan een zachtere loofhoutsoort volstaan.
Buiten, voor een schutting: schuttingplanken krijgen regen en zon, maar kunnen vaak tussen de buien door drogen. Een houtsoort die geschikt is voor buiten is dan een logische keuze. Laat ruimte onder de onderste plank en voorkom dat aarde of bladeren tegen het hout blijven liggen. Bij de palen telt de situatie in de grond apart mee.
Voor een vlonder: vlonderplanken worden nat en belopen. Een geschikte soort moet tegen die combinatie kunnen. Bangkirai wordt bijvoorbeeld toegepast als vlonderhout, terwijl azobé ook voor onderconstructies en damwanden wordt gebruikt.2 Niet elke soort is even gemakkelijk te zagen of te schroeven, en een natte vlonder kan glad worden door vuil en aangroei.
Voor een kozijn of buitendeur: naast de weerstand tegen vocht is maatvastheid van belang. Als het hout sterk werkt, kunnen naden openstaan of gaat een raam klemmen. Ook moet het hout geschikt zijn voor de verbindingen en de gekozen afwerking. De naam hardhout alleen geeft daarvoor te weinig informatie.
In de grond of bij water: hier droogt hout slecht en is de kans op aantasting groter. Kies een soort en kwaliteit die voor die specifieke blootstelling geschikt zijn. Een plank die prima werkt als gevelbekleding is niet vanzelf een goede paal in vochtige grond.
De duurzaamheidsklasse van hardhout uitgelegd
De natuurlijke duurzaamheid van hout wordt ingedeeld in klassen 1 tot en met 5. Klasse 1 staat voor de hoogste natuurlijke weerstand tegen aantasting door schimmels, klasse 5 voor de laagste.3 Die indeling helpt bij het vergelijken van houtsoorten voor een vochtige toepassing.
De klasse is geen garantie voor een vast aantal jaren. De plek maakt verschil: een paal in natte grond wordt anders belast dan een plank onder een dakrand. Ook afwatering, houtkwaliteit en de manier van monteren hebben invloed op de levensduur.
De duurzaamheidsklasse heeft meestal betrekking op het kernhout, het binnenste deel van de boomstam. Spinthout, het buitenste deel van de stam, is bij veel houtsoorten minder goed bestand tegen aantasting. Voor een paal in de grond is het daarom niet genoeg om alleen de soortnaam of de klasse te kennen.
Verwar de duurzaamheidsklasse niet met de gebruiksklasse. De eerste zegt iets over de natuurlijke weerstand van het hout; de tweede beschrijft de omstandigheden waarin het wordt gebruikt. Een toepassing boven de grond heeft bijvoorbeeld een andere vochtbelasting dan grondcontact.
Hoe herken en kies je geschikt hardhout?
Aan kleur en gewicht alleen kun je niet betrouwbaar zien welke houtsoort je voor je hebt. Hardhout kan lichtgeel, roodbruin of donkerbruin zijn. De kleur verandert ook door licht, vocht en verwering. Een donkere plank is daarom niet vanzelf tropisch hardhout en een zware plank niet automatisch geschikt voor grondcontact.
De naam van de houtsoort geeft meer houvast dan de algemene aanduiding hardhout. Vraag bij een partij hout naar de exacte soort en de eigenschappen voor jouw toepassing. Kijk daarna naar de kwaliteit van de afzonderlijke planken of palen.
- Vochtgehalte: voor een meubel in een verwarmde kamer moet het hout voldoende droog zijn. Te nat hout kan binnenshuis verder krimpen en naden of kromtrekken geven.
- Scheuren en vervorming: een kleine droogspleet hoeft niet direct een probleem te zijn. Een diepe scheur bij een verbinding of een sterk kromme plank kan de toepassing wel beperken.
- Spinthout: lichte randen kunnen spinthout zijn, al is dat niet bij elke soort even duidelijk te herkennen. Vooral bij grondcontact is het onderscheid van belang.
- Afmetingen: een geschikte houtsoort is niet genoeg als een plank te dun is of een balk te grote afstanden moet overbruggen. Bij dragende constructies horen de afmetingen bij de belasting te passen.
- Herkomst: een FSC- of PEFC-keurmerk geeft informatie over verantwoord bosbeheer en de controleketen. Het zegt niet of de houtsoort geschikt is voor jouw vlonder of paal.4
Verantwoord bosbeheer en een lange technische levensduur zijn verschillende zaken. Voor de milieubelasting tellen ook verwerking, transport, onderhoud en hoe lang het hout daadwerkelijk meegaat. Een keurmerk en een passende toepassing vullen elkaar aan, maar vervangen elkaar niet.
Veelgemaakte fouten bij verwerking en onderhoud
Te dicht op elkaar monteren. Buitenhout wordt bij nat weer vochtiger en kan daardoor uitzetten. Als planken strak tegen elkaar liggen, kunnen ze elkaar opdrukken of moeilijk drogen. Houd ruimte tussen de delen en volg de afstand die past bij de houtsoort en het vochtgehalte bij montage.
Direct in dicht of nat materiaal opsluiten. Ook duurzaam hardhout heeft voordeel van afwatering en ventilatie. Een constructie waarin water blijft staan of vuil zich ophoopt, blijft langer vochtig en is lastiger te onderhouden.
Schroeven zonder voorboren. Vooral dicht en hard hout kan splijten of een schroef laten afbreken. Voorboren maakt de bevestiging beter beheersbaar. Gebruik buiten bevestigingsmiddelen die geschikt zijn voor de omstandigheden en de houtsoort; sommige houtstoffen kunnen reageren met metaal en donkere vlekken geven.
Vergrijzing aanzien voor houtrot. Zon en regen laten onbehandeld hout buiten vaak grijs worden. Dat is een verandering van het oppervlak en betekent niet meteen dat het hout zijn sterkte verliest. Zacht geworden hout, diepe aantasting of losse verbindingen vragen wel om nader onderzoek.
Schoonmaken met water en een borstel is vaak voldoende om vuil en aangroei te verwijderen. Een olie of andere geschikte afwerking kan de oorspronkelijke kleur langer zichtbaar houden, maar moet worden bijgehouden. Zo’n laag maakt een houtsoort die niet geschikt is voor grondcontact niet alsnog geschikt voor een paal in de grond.
Veelgestelde vragen
Wat is de hardste houtsoort?
Er is geen eenvoudig antwoord dat voor elke meting geldt. De uitkomst hangt af van de meetmethode en het stuk hout. Voor een vloer of meubel is vooral nuttig hoe goed de gekozen soort bestand is tegen de belasting die je verwacht.
Welk hout mag niet in de houtkachel?
Verbrand geen geverfd, gelakt, geïmpregneerd of verlijmd hout in een houtkachel. Daarbij kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Gebruik alleen geschikt, schoon en droog onbehandeld hout en houd je aan de lokale regels voor stoken.
Hoe lang gaat hardhout mee in de grond?
Dat verschilt sterk per houtsoort, aandeel spinthout en bodemomstandigheden. Sommige geschikte soorten kunnen tientallen jaren meegaan, maar de naam hardhout geeft op zichzelf geen betrouwbare levensduur. Vooral rond het grondoppervlak krijgt een paal vaak afwisselend vocht en zuurstof te verwerken.
De bruikbaarste vraag is daarom niet alleen of hout hardhout is, maar welke houtsoort het is en waar je die gaat gebruiken.
Bronnen
- Wikipedia, Houtsoort.
- HOUTvakman, Hardhout soorten.
- Houthandel Jan Sok Joure, Wanneer kies je voor hardhout in plaats van geïmpregneerd hout?
- Houthandel Jan Sok, FSC en PEFC bij tropisch hardhout: wat zeggen de keurmerken?
De afbeeldingen bij dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.