Is douglas hardhout of zachthout?

Waarom is douglas geen hardhout?

Douglashout komt van de douglasspar, een naaldboom.¹ Bij de gebruikelijke indeling van hout kijk je naar de boom waar het vandaan komt. Hout van naaldbomen heet naaldhout of zachthout; hout van loofbomen heet loofhout of hardhout.²

Dat maakt de naam zachthout soms verwarrend. Hij zegt niet dat je een plank douglas gemakkelijk met een vingernagel indrukt of dat het hout ongeschikt is voor een constructie. Douglashout is voor een naaldhoutsoort juist relatief sterk en hard. Toch blijft het naaldhout.

Het omgekeerde geldt ook: niet iedere soort hardhout voelt hard aan. Balsahout is bijvoorbeeld loofhout, maar licht en zacht.² De herkomst bepaalt dus de naam, niet een afzonderlijke meting van de hardheid.

Is douglas hardhout als het om sterkte gaat?

Ook voor een dragende toepassing wordt douglas niet ineens hardhout. Wel kun je douglasbalken gebruiken voor bijvoorbeeld een overkapping, omdat het hout daarvoor voldoende sterk kan zijn. Of een balk geschikt is, hangt niet alleen af van de houtsoort, maar ook van de afmeting, de afstand tussen de steunpunten, de belasting en de kwaliteit van het hout.

Hardheid en sterkte zijn niet hetzelfde. Hardheid zegt iets over de weerstand tegen indrukken en slijtage. Sterkte gaat onder meer over hoeveel belasting een balk kan dragen. Een houtsoort kan geschikt zijn voor een dragende balk en toch makkelijker krassen of deuken krijgen dan een hardere vloerplank.

Voor een vloer binnen kan douglas dus een keuze zijn als je de warme uitstraling wilt en gebruikssporen accepteert. Bij een intensief gebruikte vloer, bijvoorbeeld in een gang, kunnen indrukken van schoenen en meubels eerder zichtbaar zijn dan bij een harde houtsoort. Een geschaafd oppervlak voelt glad aan, maar wordt daardoor niet harder.

Voor een constructie met een dak of andere zware belasting is de vermelding “douglas” alleen niet genoeg. Gebruik constructiehout met een passende sterkteklasse, een aanduiding voor de draagkracht, en laat de benodigde balkmaten bepalen voor de situatie.

Douglas buiten: de plek is belangrijker dan de naam

Douglashout wordt vaak gebruikt voor schuttingen, pergola’s, gevelbekleding en overkappingen. Buiten kan het tegen regen, maar het moet daarna weer kunnen drogen. Langdurig vocht geeft schimmels die houtrot veroorzaken meer kans.³

Een plank aan een goed geventileerde gevel staat er anders voor dan een paal die voortdurend in natte grond zit. Bij gevelbekleding helpt een open ruimte achter de delen om vocht af te voeren. Bij een overkapping blijven staanders droger wanneer ze op paalhouders of betonpoeren staan in plaats van rechtstreeks op de grond.

Ook tussen houten onderdelen kan water blijven staan. Denk aan twee horizontale balken die strak op elkaar liggen of aan een aansluiting waar regen niet weg kan. Maak verbindingen zo dat water wegloopt en lucht bij het hout kan. Afgedekte kopse kanten, de uiteinden van een plank of balk, nemen minder gemakkelijk regenwater op dan onbeschermde uiteinden.

Voor een vlonder geldt hetzelfde principe: houd de planken vrij van de ondergrond en zorg dat water kan weglopen. Een ruw profiel is geen garantie tegen gladheid. Vocht en aanslag kunnen zowel gladde als geprofileerde planken glad maken.

Hoe herken je douglashout?

Nieuw douglashout heeft vaak een rozeachtige tot geelrode kleur, met een zichtbare houttekening en noesten. Noesten zijn de plekken waar takken aan de stam groeiden. De kleur verandert door licht en lucht naar meer oranjebruin; buiten wordt onbehandeld hout uiteindelijk grijs.³

Een ander kenmerk is hars. Dat kan als een kleverige of vettige plek uit het hout komen, vooral op een warme plek. Douglashout kan ook scheuren krijgen tijdens het drogen. Die combinatie van kleur, noesten en hars geeft een aanwijzing, maar bewijst niet dat een plank douglas is. Andere naaldhoutsoorten kunnen er vergelijkbaar uitzien, zeker nadat ze zijn verweerd of behandeld.

Voor zekerheid is de soortnaam op de houtbon of productspecificatie bruikbaarder dan de kleur. Let ook op het verschil tussen kernhout, het binnenste deel van de stam, en spinthout, het buitenste deel. Het spinthout is minder duurzaam en verdient buiten extra aandacht, vooral op plekken die lang nat blijven.

Waar let je op bij het kiezen en verwerken?

Douglashout wordt zowel vers gezaagd als gedroogd aangeboden. Vers hout bevat nog veel vocht. Tijdens het drogen krimpt het en kunnen scheuren of kieren ontstaan. Bij dikke balken zijn droogscheuren niet automatisch een teken dat de balk onbruikbaar is, maar bij een dragende constructie kan de plaats en grootte van een scheur wel van belang zijn.⁴

Deze verschillen helpen je bij de keuze voor een toepassing:

• Vochtgehalte: voor buiten kan vers hout bruikbaar zijn als het vrij kan drogen en krimpen. Voor een afgewerkte toepassing binnen is gedroogd hout geschikter, omdat vers hout daar nog flink kan vervormen.
• Noesten: voor een schutting zijn zichtbare noesten vaak vooral een kwestie van uiterlijk. Bij een dragende balk beïnvloeden grootte en plaats van noesten de kwaliteit.
• Afwerking: fijnbezaagd hout heeft een ruwer oppervlak dan geschaafd hout. Dat verandert het uiterlijk en het gevoel, niet de indeling als naaldhout.
• Kernhout en spinthout: veel lichtgekleurd spinthout kan bij buitentoepassing een zwakker punt zijn voor de levensduur.

Schroeven dicht bij de rand of het uiteinde kunnen het hout laten splijten. Voorboren verkleint die kans, vooral bij uiteinden en dikkere bevestigingen.³ Laat bij planken ruimte voor beweging door wisselend vocht en zet ze niet zo vast dat krimp nergens heen kan.

Een veelgemaakte vergissing is vers hout strak tegen een muur of andere gesloten ondergrond monteren. Het hout kan dan minder goed drogen en vervorming wordt moeilijker opgevangen. Binnen kan vers douglas daarnaast hars afgeven, wat bij een afgewerkt oppervlak zichtbaar kan blijven.

Levensduur en onderhoud van douglas

Voor onbehandeld douglas buiten wordt bij goede verwerking en ventilatie ongeveer 10 tot 15 jaar als richtlijn genoemd.⁵ Dat is geen vaste termijn voor iedere plank of paal. Een beschutte gevel kan langer meegaan dan een onderdeel dat vaak nat blijft of contact maakt met de grond.

Douglas wordt vaak in duurzaamheidsklasse 3 geplaatst.³ Die klasse zegt iets over de natuurlijke weerstand van het kernhout tegen aantasting, niet over de hardheid of draagkracht. De duurzaamheid van het spinthout is lager en de werkelijke levensduur hangt sterk af van de plaatsing.

Onbehandeld douglas buiten vergrijst door zon en vocht. Die kleurverandering op zichzelf betekent niet dat het hout rot is. Wil je de warme kleur langer behouden, dan vertraagt een geschikte pigmenthoudende beits de vergrijzing. Een behandeling moet wel worden onderhouden; een laag die vocht opsluit bij slecht drogend hout is geen vervanging voor een goede constructie.⁴

Houd het hout vrij van opgehoopt blad en vuil en bekijk vooral aansluitingen en de onderkant van staanders. Zacht, blijvend vochtig hout of een scheur die water vasthoudt vraagt aandacht. Bij twijfel over de draagkracht van een aangetaste balk of paal is een beoordeling ter plaatse verstandig.

Veelgestelde vragen

Wat is het soortelijk gewicht van douglashout?

De dichtheid van gedroogd douglashout ligt als grove richtlijn rond 450 tot 600 kg per m³. Het gewicht verschilt per groeigebied en vochtgehalte. Vers gezaagd hout bevat meer water en is daardoor zwaarder dan hetzelfde hout na droging.

Wat is beter, eiken of douglas?

Dat hangt af van de toepassing. Eiken is doorgaans harder en kan beter passen bij een vloer die veel te verduren krijgt. Douglas is een mogelijkheid voor een buitenconstructie die goed kan drogen, zolang de balken voldoende draagkracht hebben.

Is douglashout behandeld?

Douglashout kan zowel onbehandeld als behandeld worden geleverd. Een kleur of een glad oppervlak bewijst niet dat het hout is geïmpregneerd, dus lees daarvoor de productspecificatie. Ook bij behandeld hout blijven ventilatie en het vermijden van langdurig grondcontact belangrijk.

Voor een douglasconstructie is de vraag daarom niet of het hout als hardhout geldt, maar of de kwaliteit en plaatsing passen bij de belasting en de hoeveelheid vocht.

De afbeeldingen bij dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.