Is grenen hardhout? Dit is het verschil in gebruik

Waarom is grenen geen hardhout?

Grenen komt van een naaldboom, meestal de grove den. In de houthandel hoort het daarom bij naaldhout, ook wel zachthout genoemd. Hardhout komt van loofbomen. Die indeling gaat over de boomsoort en niet alleen over hoe hard het hout aanvoelt.

De namen kunnen verwarrend zijn. Er bestaan zachte hardhoutsoorten en relatief harde naaldhoutsoorten. Grenen blijft naaldhout, ook als het zwaar aanvoelt of een behandeling heeft gekregen. Omgekeerd zegt de naam hardhout niet automatisch dat een plank geschikt is voor buiten.

Voor een klus zijn daarom drie eigenschappen van belang: hoe goed het hout tegen indrukken kan, hoe sterk het is bij belasting en hoe goed het bestand is tegen aantasting door schimmels. Dat zijn verschillende eigenschappen. Een behandeling die grenen beter beschermt tegen houtrot maakt het niet vanzelf hardhout.

Hoe hard en sterk is grenenhout?

Grenen is een relatief zachte houtsoort. Een scherpe hak, een gevallen stuk gereedschap of een zwaar meubel kan een afdruk achterlaten. EXZO noemt voor grenen een Janka-hardheid van ongeveer 2.940 N. Die waarde geeft aan hoeveel kracht nodig is om een stalen kogel in het hout te drukken.² De uitkomst verschilt per stuk hout en onder meer met het vochtgehalte.

Voor de meeste klussen hoef je die waarde niet zelf te meten. Bedenk vooral wat het oppervlak moet verdragen. Een grenen wandplank krijgt meestal weinig stoten; een werkblad of vloer heeft meer te verduren. Bij grenen worden gebruikssporen op zulke plekken vaak eerder zichtbaar dan bij een hardere houtsoort.

Zacht betekent niet dat grenen ongeschikt is voor een constructie. Een grenen balk kan veel dragen, maar de houtsoort alleen is geen bewijs dat een balk sterk genoeg is. Ook de dikte, de afstand tussen de steunpunten, de belasting en de sterkteklasse tellen mee. Die sterkteklasse is een aanduiding voor de constructieve eigenschappen van het hout.

Gebruik voor een dragende vloer, overkapping of dak daarom constructiehout met een passende sterkteklasse en laat de afmetingen zo nodig berekenen. Een plank die bedoeld is als bekleding is niet vanzelf geschikt als dragende balk.

Zo herken je grenen

Grenen heeft vaak een lichtgele tot geelbruine kleur, duidelijke groeiringen en zichtbare noesten. Het kernhout, het binnenste deel van de stam, kan roodachtig zijn en donkerder worden. Het lichtere hout daaromheen heet spinthout.¹

Ook harszakjes en een harsachtige geur kunnen aanwijzingen zijn. Het hout is meestal vrij gemakkelijk te zagen en te schaven. Met een nagel kun je soms een afdruk in het oppervlak maken, maar dat is geen betrouwbare test voor de houtsoort: ook andere houtsoorten kunnen zo’n afdruk krijgen.

Grenen lijkt op vuren, dat eveneens naaldhout is. Grenen heeft vaak een wat donkerdere kleur en een duidelijkere harsgeur, maar uiterlijk en geur verschillen per plank.³ Behandeling, verf en verwering maken herkenning nog lastiger. Wil je zeker weten welke soort je hebt, dan geeft de houtsoort op de productspecificatie meer zekerheid dan alleen het uiterlijk.

Waar kun je grenen voor gebruiken?

Meubels en wanden binnen. In een droge kamer is grenen bruikbaar voor kasten, tafels, planken en wandbekleding. Het laat zich goed zagen, schroeven en afwerken. Voor een kast die vooral boeken draagt, is de kans op zichtbare stootschade kleiner dan voor een keukentafel die dagelijks intensief wordt gebruikt.

Vloeren en trappen. Een grenen vloer kan goed functioneren als je een levendig oppervlak met gebruikssporen accepteert. Een lak- of olielaag beschermt tegen vuil en vocht, maar maakt het zachte hout eronder niet hard. Vilt onder meubelpoten en het snel verwijderen van zand helpen om krassen en indrukken te beperken.

Vochtige ruimtes. In een badkamer kan grenen alleen op een plek waar het niet langdurig nat blijft en goed kan drogen. Afwerking helpt tegen oppervlakkig vocht, maar een beschadigde afwerklaag of een slecht bereikbare verbinding kan toch vocht doorlaten. Direct naast een douche of op een plek waar water blijft staan, is onbehandeld grenen geen goede keuze.

Schuttingen en gevels buiten. Voor buitentoepassingen wordt grenen vaak geïmpregneerd of thermisch behandeld. Thermische behandeling betekent dat het hout met warmte wordt aangepast, waardoor het minder vocht opneemt en minder werkt, dus minder krimpt en uitzet.¹ De geschiktheid hangt wel af van de behandeling en de toepassing.

Voor een gevelbekleding is ook de constructie achter de planken van belang. Als lucht achter het hout kan circuleren en regenwater weg kan, kan het hout beter drogen. Een gesloten, blijvend vochtige ondergrond vergroot de kans op problemen, ook bij behandeld hout.

Palen in de grond. Hier blijft hout langer vochtig dan bij een plank boven de grond. Niet iedere geïmpregneerde plank of paal is voor die situatie behandeld. Gebruik bij grondcontact alleen hout waarvan de behandeling voor die toepassing geschikt is. Een groenige kleur op zichzelf bewijst dat niet.

Behandeld grenen blijft naaldhout

Bij geïmpregneerd grenen is een beschermingsmiddel in het hout gebracht. Dat helpt tegen aantasting, maar het betekent niet dat elke paal overal even goed beschermd is. De indringing van het middel verschilt onder meer tussen spinthout en kernhout. Een zaagsnede of boorgat kan een minder goed beschermd deel blootleggen.

Zaag daarom bij voorkeur niet in het deel van een paal dat in de grond komt. Moet je behandeld hout toch zagen, werk de zaagsnede dan af met een daarvoor geschikt middel volgens de aanwijzingen voor die behandeling. Voorkom ook dat water op horizontale vlakken of in verbindingen blijft staan.

Thermisch behandeld grenen kan buiten langer meegaan dan onbehandeld hout, maar is niet automatisch geschikt voor iedere constructie. Door de warmtebehandeling kan hout brosser worden. Gebruik het daarom alleen dragend als het product daarvoor is beoordeeld.

Duurzaamheidsklasse en hardheid worden gemakkelijk door elkaar gehaald. De duurzaamheidsklasse zegt iets over de weerstand tegen biologische aantasting, niet over de weerstand tegen krassen. Daarnaast kunnen opgegeven klassen verschillen per behandeling en per deel van het hout. Een klasse is dus geen vaste belofte voor de levensduur van een complete schutting.

Onderhoud van grenen binnen en buiten

Binnen is het vooral zaak het oppervlak te beschermen tegen het gebruik. Haal gemorst water weg en maak meubels schoon met een licht vochtige doek. Beschadigingen in een laklaag kun je bijwerken voordat vocht in het kale hout trekt. Kleine deuken zijn bij zacht grenen niet altijd te voorkomen.

Buiten draait onderhoud ook om drogen. Verwijder opgehoopt blad en vuil bij planken en verbindingen. Borstel aanslag voorzichtig weg en kijk of er plaatsen zijn waar water blijft staan. Controleer vooral de onderkant van palen en de aansluitingen rond schroeven: daar kan aantasting beginnen terwijl de rest er nog goed uitziet.

Vergrijzing door zon en regen is op zichzelf geen houtrot. Een buitenbeits kan de kleur langer behouden en het oppervlak beschermen, maar vervangt geen geschikte verduurzaming voor grondcontact. Zie je zacht, brokkelig hout rond een bevestiging, dan is alleen overschilderen niet genoeg: beoordeel of het aangetaste deel nog veilig is.

Veelgestelde vragen

Hoe lang gaat grenenhout mee?

Binnen kan grenen lang meegaan als het droog blijft en niet zwaar wordt beschadigd. Voor een geïmpregneerde grenen schutting wordt vaak ongeveer 10 tot 15 jaar genoemd.⁴ Dat is een richtlijn: vooral grondcontact, vocht, behandeling en montage maken verschil.

Wat is beter, douglas of grenenhout?

Dat hangt af van de toepassing. Voor een buitenconstructie boven de grond kan douglas een keuze zijn; voor een schutting wordt ook vaak geïmpregneerd grenen gebruikt.⁵ Vergelijk de geschiktheid van de specifieke planken of palen, niet alleen de houtsoort.

Welk grenen mag niet in de houtkachel?

Verbrand geen geïmpregneerd, geverfd of ander behandeld hout in een houtkachel. Daarbij kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Breng behandeld grenen als houtafval naar de milieustraat en gebruik voor een klus of de kachel alleen hout waarvan je de behandeling kent.

De afbeeldingen bij dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.